Een gezond én duurzaam voedingspatroon voor de Belgen én de planeet

Een gezond én duurzaam voedingspatroon voor de Belgen én de planeet

Onderzoek naar meer duurzame en gezonde eetgewoontes voor WWF België

Het Europese project Eat4Change is door WWF gelanceerd om jonge Europese burgers bewust te maken van de mogelijkheden voor een gezonder en duurzamer voedingspatroon. Ons huidige voedselsysteem heeft een grote impact op het milieu. Met Eat4Change wil WWF de voedselproductie verduurzamen, biodiversiteitsverlies tegengaan en de klimaatcrisis aanpakken. In het kader van dit Europese project hebben wij voor WWF België onderzocht welke producten passen in duurzaam en gezond voedingspatroon voor een gezin van vier. Hiervoor hebben we gebruikgemaakt van onze softwaretool Optimeal. Het resultaat laat zien dat een duurzaam en gezond voedingspatroon ook iets goedkoper is dan het huidige voedingspatroon van de Belgen.

Voedsel speelt een grote rol in ons dagelijks leven; elke dag maken we keuzes over wat we eten. Het huidige voedselsysteem draagt niet alleen bij aan ontbossing, biodiversiteitsverlies en landdegradatie, maar speelt ook een grote rol in klimaatverandering. Uit onderzoek van het IPCC is gebleken dat het wereldwijde voedselsysteem verantwoordelijk is voor 21 tot 37% van de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd (IPCC, 2019). Daarnaast dragen ongezonde voedingspatronen bij aan ziektes zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. Een verandering in ons voedingspatroon kan dus zorgen voor een gezondere mensheid én planeet. Dit wordt ook onderschreven door bekende studies, zoals het EAT-Lancet rapport (Willett et al., 2019).

WWF België wil graag inzichtelijk maken hoe een dergelijk duurzaam en gezond voedingspatroon er voor België uit moet zien. Met behulp van onze softwaretool Optimeal hebben we dit berekend. In het onderzoek zijn drie verschillende doelgroepen onder de loep genomen: volwassenen (18-64 jaar), adolescenten (10-17 jaar) en kinderen (3-9 jaar). De resultaten zijn uiteindelijk samengebracht in een voedingspatroon voor een gezin van vier, bestaande uit twee volwassenen, een adolescent en een kind.

Onderzoeksvragen

Binnen het onderzoek stonden de volgende vragen centraal:

  • Is het mogelijk om met behulp van aanpassingen aan onze voedselkeuzes winsten te behalen op de drie duurzaamheidscriteria (People, Planet, Profit) voor België?
  • Is het mogelijk om onze voedselconsumptie zo te verbeteren dat het aansluit bij de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs en bijdraagt aan de kwaliteit van ons milieu en onze natuur, en tegelijkertijd ook voldoet aan de nutritionele vereisten en betaalbaar is?
  • Welk aandeel producten afkomstig van meer duurzame landbouwsystemen kan met dit nieuwe voedingspatroon aangekocht worden, zonder dat het voedingspatroon duurder wordt?

Resultaat: Flexitarisch eetpatroon voor België

Uit het onderzoek is gebleken dat het voor Belgen mogelijk is om hun voedingspatroon zodanig aan te passen, dat deze past binnen de internationale klimaatdoelstellingen, voldoet aan alle nutritionele eisen én niet duurder is dan het huidige voedingspatroon. Het geoptimaliseerde voedingspatroon is flexitarisch, wat betekent dat het nog steeds dierlijke producten, zoals vlees, melk, eieren en vis, bevat, maar in veel lagere hoeveelheden. Dit past ook binnen de nationale richtlijnen voor gezonde voeding. Zo blijft het mogelijk om twee keer per week vlees en drie keer per week zuivel te eten, en neemt de consumptie van eieren juist toe. In het geoptimaliseerde voedingspatroon neemt de consumptie van groenten, fruit en peulvruchten toe. Dat geldt ook voor het aandeel noten en graanproducten. Deze producten hebben qua duurzaamheid én gezondheid een gunstig profiel. Verder krijgen plantaardige vlees- en zuivelvervangers, zoals tofu, tempeh, vegetarische burgers en sojadrink, een prominentere plek in het dieet. Producten die veel verzadigd vet, suiker of zout bevatten nemen af in het nieuwe voedingspatroon, denk aan koekjes, frisdranken en bewerkte vleesproducten.

Het resultaat van het nieuwe voedingspatroon is een halvering van de CO2-footprint, van 16,73 CO2-eq/dag naar 7,95 CO2-eq/dag voor een gezin van vier. Het nieuwe dieet heeft de potentie om klimaatverandering onder de 1,5 graden te houden. Ook op andere milieuthema’s scoort het nieuwe voedingspatroon beter, zo draagt het bij aan een daling in landgebruik en vermindert het negatieve impact op biodiversiteit. In het duurzame en gezonde voedingspatroon zitten minder producten van dierlijke oorsprong, alcoholische dranken, snacks en frisdranken. Dit zijn ook vaak producten die relatief duurder zijn. Dit betekent dat het nieuwe voedingspatroon onderaan de streep zelfs iets goedkoper is dan het huidige voedingspatroon. Hierdoor is er ruimte om meer gecertificeerde producten te kopen, die zowel ecologische duurzaamheid als maatschappelijke verantwoordelijkheid in de keten stimuleren.
Graph - Composition of current and optimized daily diets for a family of four

Figuur 1. Samenstelling van het huidige en het geoptimaliseerde dagelijks voedingspatroon voor een gezin van vier personen

Graph - Climate change impact of current and optimized daily diets - Family of four

Figuur 2. Impact op klimaatverandering (CO2eq/dag) van het huidige en geoptimaliseerde dagelijks voedingspatroon voor een gezin van vier personen

Optimeal: Berekenen van een duurzaam voedingspatroon

Voor deze studie hebben we gebruikgemaakt van Optimeal, een softwaretool waarmee een voedingspatroon geoptimaliseerd kan worden op zowel duurzaamheid als gezondheid. Als uitgangspunt wordt een referentiedieet genomen, in dit geval gebaseerd op de meest recente Nationale Voedselconsumptiepeiling voor België. Dit referentiedieet representeert het huidige voedingspatroon in België, opgedeeld in drie groepen (volwassenen, adolescenten en kinderen). Voor het optimalisatieproces in Optimeal, zijn er grenzen gesteld voor individuele nutrienten, zoals vitamines en mineralen, voedingsmiddelengroepen en voor broeikasgasemissies, zodat klimaatverandering onder de 1,5 graden blijft. Deze nutritionele en duurzaamheidsgrenzen zijn gebaseerd op Belgische voedingsmiddelentabel, het Klimaatakkoord van Parijs en het IPCC-rapport “Global Warming of 1.5 °C”. De milieu-impact van de voedingsproducten is berekend op basis van de Levenscyclus Analyse (LCA)-onderzoeksmethode. De prijs van de producten is gebaseerd op basis van het aanbod van de drie grootste supermarkten in België.
Met behulp van Optimeal is voor het referentiedieet, het gemiddelde huidige Belgische dieet voor de drie groepen, de impact op het milieu, zoals CO2-uitstoot, landgebruik, biodiversiteitsverlies, watergebruik, en de gezondheid berekend. Het resultaat geeft de huidige stand van het Belgische voedingspatroon weer op het gebied van duurzaamheid en gezondheid. Daarna is dit dieet geoptimaliseerd op basis van gezondheidsrichtlijnen. Het resultaat is een gezond voedingspatroon. In een volgende stap is dit voedingspatroon geoptimaliseerd op de klimaatveranderingsdoelstellinge. Hier is ook de prijs van de producten in meegenomen, zodat het geoptimaliseerde dieet nooit de kosten van het referentdieet overschreed. Het resultaat is een geoptimaliseerd voedingspatroon dat gezond én duurzaam is.

Meer informatie over Optimeal

Over Eat4Change

Met het internationale project Eat4Change wil WWF jonge Europese burgers informeren over duurzame voeding en de impact van hun individuele keuzes. Hiermee wil WWF jongeren de motor voor verandering maken. Het project is gericht op het aanzetten van burgers tot een gezonder en duurzamer voedingspatroon, de samenwerking met voedselproducenten en -handelaars om een duurzame landbouwproductie te stimuleren en het creëren van een politiek klimaat dat bijdraagt aan de transitie.


Lees meer over Eat4Change


Meer informatie




Vragen over dit onderzoek? Of meer weten over gezonde en duurzame voeding? Neem contact op met Caroline te Pas,
stuur een e-mail naar caroline@blonkconsultants.nl of bel +31 (0)182 579970.